Vrijwel elke middelbare school heeft er een. En er moet harder tegen opgetreden worden.
Maar de aanpak die ik samen met een school uitwerkte, bleek uiteindelijk effectiever dan de klassieke weg.
Even het fenomeen duiden
(Ex-)leerlingen maken een account aan met daarin de naam van de school verwerkt, vaak ook met het logo. Vervolgens vragen ze om input: foto’s van medeleerlingen, roddels, memes, screenshots van gesprekken. Die worden zonder enige toestemming wereldwijd gedeeld.
Voor de makers voelt het als een grap. Voor wie erop verschijnt, is het iets helemaal anders. Ik zag deze accounts al meermaals leiden tot schooluitval, depressie en donkere gedachten.
Laat daar geen misverstand over bestaan: dit zijn strafbare feiten, met een zware impact op het welzijn van jongeren. Beeldmateriaal delen zonder toestemming, belaging, laster en eerroof – het staat allemaal in het Strafwetboek. Dat de daders vijftien zijn, verandert daar niets aan.
Waarom de klassieke weg vaak strandt
In de nasleep van mijn ouderlezing op school vroeg de directie mijn advies.
Een account laten verwijderen blijkt jammer genoeg nog steeds niet de gemakkelijkste optie. Rapporteren aan het platform en klacht indienen bij de politie kan het systeem wel in gang zetten, maar er zijn tal van voorbeelden waarbij deze accounts zelfs na drie jaar nog bestaan.
Drie jaar. Voor een leerling van veertien is dat de hele middelbare school.
Dat is de frustrerende realiteit waarmee directies vandaag zitten: het instrument dat het meest voor de hand ligt, is meteen ook het traagste.
Wat wél werkte: één doordachte e-mail
We kozen voor een andere ingang: rechtstreekse, zorgvuldig opgestelde communicatie naar álle ouders en leerlingen.
Vier elementen maakten die e-mail effectief:
- De feiten benoemen. Zonder eufemismen, zonder het weg te wuiven als een grap, maar ook zonder paniek of dreigende taal.
- Het strafbaar karakter duidelijk maken. Veel leerlingen (en veel ouders) weten oprecht niet dat dit een misdrijf is. Die kennis alleen al doet mensen anders kijken.
- De gevolgen voor de daders schetsen. Concreet en proportioneel: wat er gebeurt als er klacht wordt ingediend, en wat dat betekent voor iemand van die leeftijd.
- De steun voor slachtoffers even prominent zetten. Minstens even belangrijk. Met verwijzing naar de interne vertrouwenspersonen en naar externe hulplijnen.
Dat vierde punt wordt het vaakst vergeten, en het is het punt dat het verschil maakt. Een communicatie die enkel waarschuwt, laat slachtoffers achter met het gevoel dat ze een probleem zijn. Een communicatie die ook de hand reikt, geeft hen een reden om zich te melden.
En het account verdween.
Dat ontslaat Europa niet van zijn verantwoordelijkheid
Directies hebben absoluut gelijk als ze zeggen dat Europa strenger kan optreden. Op basis van de Digital Services Act kan de Europese Unie afdwingen dat posts sneller offline gaan, en bijvoorbeeld dat gelinkte accounts en toestellen geband worden.
Er beweegt intussen wel wat op dat vlak. Maar het is duidelijk dat deze techbedrijven veel te lang vrij spel kregen. Dat terugschroeven vergt strategie, tijd en middelen.
Een school kan daar niet op wachten. Een leerling die vandaag in zo’n account staat, heeft vandaag iets nodig.
Wat een school nu al kan doen
Wacht niet tot er een account opduikt om na te denken over je aanpak. Zorg dat je vooraf weet:
- wie beslist over de communicatie, en binnen welke termijn
- wie het aanspreekpunt is voor leerlingen die zich melden
- welke externe hulplijnen je vermeldt
- hoe je herstelgericht werkt met de leerlingen die het account maakten, zonder de feiten te minimaliseren
Dat vraagt een kader dat er ligt vóór het incident. Precies daarvoor maakte ik het Framework ‘Antipestbeleid op school’, vrij te downloaden via deze website.
Met het juiste kader kunnen schoolteams herstelgericht en proportioneel reageren, ook wanneer een online pestincident de grens van het strafbare overschrijdt.
In tussentijd blijven we met Mediavista scholen ondersteunen. Niet enkel met lezingen en workshops, maar ook met kant-en-klare materialen die je morgen kan gebruiken.
